ظهير الدوله و سفارت‌خانه‌ها چنين به‌نظر مىرسد كه سفارتخانه‌هاى دولت‌هاى بزرگ اروپائى مراقب مأموريت‌هائيكه به ظهير الدوله داده مىشده بوده‌اند از جمله دربارهء انتصاب او به حكومت گيلان چرچيل دبير شرقى امور شرقى سفارت انگليس به لندن چنين گزارش داده است : « ظهير الدوله سرسلسلهء جمعيت برادران درويش و فرماندار پيشين كرمانشاه به فرماندارى رشت منصوب شده است » « 41 » يا پس از بمباران مجلس و آغاز برقرارى استبداد صغير نيز خبر ذيل به لندن گزارش شده است : « ظهير الدوله فرماندار گيلان در اوايل ژوئيه رشت را ترك كرد مقصد او معلوم نشده است سردار افخم فرماندار جديد در اواخر ژوئيه از تهران به قصد رشت حركت نمود » « 42 » . در همين سفر كه سفرنامهء آن در دست شماست ملاحظه خواهيد فرمود كه در ميان همراهان متعدد شاه ظهير الدوله در رديف شخصيت‌هاى معدودى قرار دارد كه دولتهاى ميزبان براى او اهميت بيشترى قائلند و او در مراسم رسمى در رديف ميرزا على اصغر خان اتابك اعظم ، موثق الدوله وزير دربار ، ناصر الملك ، ارفع الدوله ، قوام السلطنه قرار دارد . ثروت ظهير الدوله تحقيق دربارهء اينكه ظهير الدوله چقدر ثروت داشته كه از درآمد آن زندگانى عريض و طويل او اداره مىشده است مشكل است او مىبايست دستگاهى فراهم آورد كه يك شاهزاده خانم نازپرورد تنعم را راضى نگهدارد و يك « پرنسس » پرتوقع را قانع سازد . منظورم زوجهء خوشنام او فروغ الدوله ، معروف به ملكهء ايران دختر ناصر الدين شاه است . در همين سفرنامه خواهيم ديد كه در خريد اشياء گرانبها و تهيهء هدايا و خريد اشيائيكه دل او به آنها مايل مىشد . چندان دست بسته نبوده و خريدهائى معقول و درخور يك مرد مرفّه و نسبتا پولدار ، انجام داده است و بنابراين مرد پردرآمد و ثروتمندى بوده است و طبعا قسمتى از مايملك او ارثى بود كه از پدر به او رسيده است قسمتى وظايفى كه از ناحيهء دولت برقرار بوده است كه در اصطلاح امروز به آن حقوق مىگوئيم قسمتى نيز از آن زن ثروتمند او بوده است . براى تعيين ثروت پدرش آنچه كه از تحقيقات شخصى به‌دست آورده‌ام نخست ده معتبر آق‌بابا در غرب قزوين بود كه آبادى نسبتا معتبرى است و در قرن اخير به اين مناسبت

--> ( 41 ) - تاريخ استقرار مشروطيت در ايران تأليف حسن معاصر ص 544 . ( 42 ) - همان كتاب ص 779 .